Zapomnij o Brunello. Vino Nobile di Montepulciano daje 80% jakości za połowę ceny
Montepulciano: średniowieczne miasteczko i DOCG
W 1569 roku papież Pius V kazał podać sobie wino z Montepulciano zamiast wina z Bordeaux. To nie legenda ani chwyt marketingowy, a zapis w dokumentach watykańskich.
Trzy lata wcześniej, w 1566 roku, w tym mieście urodził się poeta Angelo Poliziano. Wtedy jeszcze nikt nie wiedział, że jego rodzinne miasteczko będzie jednym z pierwszych miejsc na świecie, gdzie prawo określiło granice produkcji wina.
Campo Viejo Blanco Rioja Semi Dulce
31,99 zł
Baron de Ley Blanco Rioja DOC
49,99 zł
Muga Blanco Rioja
77,99 złMontepulciano leży w południowej Toskanii, na wzgórzu na wysokości 605 metrów. Stąd widać Val d'Orcia, Val di Chiana i pasmo Monte Amiata. Krajobraz jak z renesansowego obrazu. (I wcale nie przesadzam).
Wino z tego wzgórza nazywa się Vino Nobile di Montepulciano. To jedno z pierwszych win we Włoszech, które dostało oznaczenie DOCG, bo stało się to już w 1980 roku, niedługo po tym jak system w ogóle powstał.
Historia: najbardziej znane wino w XVI wieku
W XVI wieku Vino Nobile było tym, czym dziś jest Brunello. Wino dla arystokracji, dla dworów, dla papieży.
Francesco Redi, nadworny lekarz Medyceuszy, opisał je w 1685 roku jako wino, które „nie ma sobie równych w Toskanii". Pisał o nim także Voltaire. (Serio, Voltaire).
W XIX wieku przyszło załamanie. Filoksera zniszczyła większość winnic w Europie, a właściciele ziemscy w Montepulciano zaczęli sadzić szczepy o wyższej wydajności. Jakość spadła. Wino straciło pozycję.
Odrodzenie przyszło dopiero w latach 60. XX wieku. Konsorcjum producentów ustaliło nowe zasady i przywróciło dawny styl. Można powiedzieć, że Vino Nobile musiało odzyskać własną historię.
Skąd się wzięła nazwa Nobile
Nazwa pojawiła się w dokumentach urzędowych w 1931 roku. Wcześniej mówiono po prostu „vino di Montepulciano".
Słowo nobile znaczy szlachetne. Miało odróżnić wino z tego konkretnego wzgórza od innych win produkowanych w okolicy. (Bo w Toskanii każdy chciał się podpiąć pod znane nazwy).
Dziś nazwa jest chroniona. Jeśli butelka ma na etykiecie „Vino Nobile di Montepulciano DOCG", musi pochodzić z wyznaczonego obszaru i spełniać konkretne wymagania.
Główny szczep to minimum 70% Prugnolo Gentile. Resztę mogą stanowić inne odmiany zatwierdzone w regionie. Większość producentów idzie w 90–100% Prugnolo.
Szczep i styl
Prugnolo Gentile to lokalny klon Sangiovese. Tylko tutaj daje taki profil.
Prugnolo Gentile - lokalny klon Sangiovese
Sangiovese rośnie w całej Toskanii. W Chianti nazywa się Sangiovese, w Montalcino Sangiovese Grosso, a w Montepulciano Prugnolo Gentile.
Każdy z tych klonów ma inne cechy. Prugnolo dojrzewa nieco później niż Sangiovese z Chianti, ma grubszą skórkę i mniejsze grona. To przekłada się na więcej koloru i więcej tanin.
Gleby wokół Montepulciano to głównie piaski i gliny pochodzenia plioceńskiego, miejscami z domieszką wapienia. Wapień daje winu tę charakterystyczną kredową nutę, którą niektórzy nazywają „mineralnością". (Termin „mineralne" oznacza zwykle, że ktoś nie wie, co napisać. Ja piszę wprost: to zapach mokrej kredy).
Winnice leżą na wysokości od 250 do 600 metrów. Wyżej położone działki dają wina o wyższej kwasowości i dłuższym potencjale starzenia. Niżej położone dojrzewają szybciej i są bardziej miękkie.
Profil: wiśnia, fiołki, skóra
Młode Vino Nobile pachnie czerwoną wiśnią, suszoną śliwką i fiołkiem. Do tego nuta skóry i tytoniu, która z wiekiem wychodzi na pierwszy plan.
W ustach jest bardziej strukturalne niż Chianti. Taniny są wyraźne, ale nie agresywne. Kwasowość wysoka, alkohol zwykle 13,5–14,5%. Finisz długi, z nutą ziół i przypraw.
Producentów obowiązuje minimum 2 lata dojrzewania przed wypuszczeniem na rynek. Wersja Riserva wymaga 3 lat, w tym minimum 6 miesięcy w butelce.
Większość dobrych producentów trzyma wino w beczce 18–24 miesiące, a potem jeszcze rok w butelce. Efekt? Wino, które można pić zaraz po zakupie, ale które spokojnie przetrwa 15 lat w piwnicy.
Porównanie z Chianti Classico i Brunello
Vino Nobile siedzi dokładnie pośrodku. To jego największa zaleta i największy problem.
| Wino | Szczep | Styl | Alkohol | Cena orientacyjna |
|---|---|---|---|---|
| Chianti Classico | Sangiovese 80%+ | Lżejsze, kwaśne, owocowe | 12,5–13,5% | 50–90 zł |
| Vino Nobile di Montepulciano | Prugnolo Gentile 70%+ | Średnie ciało, taniczne, dębowe | 13,5–14,5% | 60–120 zł |
| Brunello di Montalcino | Sangiovese Grosso 100% | Pełne ciało, długowieczne | 14–15% | 150–400 zł |
Różnica w cenie między Vino Nobile a Brunello wynika z prestiżu, nie z jakości. Brunello ma lepszy marketing i dłuższą historię promocji na rynkach eksportowych.
Vino Nobile: średnie ciało
Vino Nobile ma strukturę, ale nie przytłacza. Można je pić bez wielogodzinnego dekantowania i bez żalu, że otworzyło się butelkę za 300 zł.
W beczce leżakuje zwykle w dużych botti lub w barrique. Wersje z nowego dębu są bardziej kremowe, z wanilią. Wersje z dużych beczek są czystsze, bardziej owocowe i ziemiste.
Rocznik 2019 to wino o mocniejszej strukturze, z mocniejszym taninem. 2020 jest bardziej dostępne, owocowe, gotowe do picia od razu.
Chianti: lżejsze, bardziej kwaśne
Chianti Classico jest winem do stołu. Lżejsze, prostsze, o wyższej kwasowości i niższym alkoholu. Pasuje do pizzy, makaronu, prostych dań z pomidorami.
Vino Nobile potrzebuje więcej na talerzu. Cielęcina, dziczyzna, dojrzały pecorino, dania z grzybami. Do prostego makaronu z pomidorami raczej nie pasuje.
Brunello: full body, długowieczne
Brunello to inna liga. Więcej ekstraktu, więcej tanin, więcej wszystkiego. Roczniki potrzebują 10 lat, żeby się ułożyć.
Ale nie każdy chce czekać dekadę na otwarcie butelki. Vino Nobile daje 80% tego doświadczenia za połowę ceny i bez czekania. To wystarczający argument.
Jeśli szukasz win z Toskanii do picia teraz, a nie do piwnicy, wina włoskie z tego regionu są najlepszym wyborem. Sprawdź też kategorię Sangiovese, jeśli chcesz porównać różne klony tego samego szczepu.
Polecane butelki do 100 zł
Dobra butelka Vino Nobile zaczyna się od 60 zł. Poniżej tej ceny trudno znaleźć coś sensownego.
Problem z Vino Nobile w Polsce polega na tym, że mało kto go importuje. Chianti jest wszędzie, Brunello w każdym lepszym sklepie, a Vino Nobile trzeba szukać.
W naszej ofercie win włoskich znajdziesz kilka butelek z tego regionu, choć wybór jest skromniejszy niż w przypadku Chianti. Poniżej trzy propozycje.
Konkretne propozycje dostępne w Polsce
- Collezione Cinquanta Vino Rosso d'Italia San Marzano (119,99 zł, cena orientacyjna, aktualna na karcie produktu): nie jest to Vino Nobile DOCG, ale pokazuje styl południowowłoski, który warto znać dla porównania.
- Wino X Winnica Turnau (89,99 zł): polskie wino z tego samego szczepu, ciekawe porównanie dla kogoś, kto chce zrozumieć Sangiovese bez włoskiego kontekstu.
- Zestaw Włoski: Wino + Kawa + Oliwa (249,99 zł): jeśli szukasz prezentu dla kogoś, kto lubi włoskie wina, ten zestaw daje trzy produkty z Puglii w jednym pudełku.
Uczciwie: dostępność Vino Nobile w Polsce to wciąż problem. Jeśli szukasz konkretnej butelki, warto zapytać w sklepie stacjonarnym albo sprawdzić ofertę importerów specjalizujących się w Toskanii.
Jeśli nie znajdziesz Vino Nobile, Chianti Classico Riserva z dobrych roczników (2019, 2020, 2021) da zbliżone doświadczenie za podobne pieniądze.
Jak pić Vino Nobile: temperatura i akcesoria
Serwuj je w 16–18 stopniach. Nie w 20, chyba że lubisz alkoholowy finisz.
- Wyjmij butelkę z piwnicy 30 minut przed podaniem. Za zimne wino schowa taniny.
- Otwórz i przelej do kieliszka typu Bordeaux. Szeroka czasza pomaga aromatom.
- Poczekaj 10 minut przed pierwszym łykiem. Wino potrzebuje powietrza.
- Jeśli rocznik jest młodszy niż 3 lata, zdekantuj na godzinę. Starsze roczniki tylko przelej.
- Podawaj z cielęciną, dziczyzną albo dojrzałym pecorino. Nie z owocami morza.
Kieliszek ma znaczenie większe, niż większość ludzi przyznaje. W wąskim kieliszku do białego wina Vino Nobile pachnie jak alkohol. W szerokim pokazuje wiśnię i fiołki.
Pytania i odpowiedzi
Czy Vino Nobile jest lepsze od Chianti Classico?
Nie lepsze, inne. To dwie różne odpowiedzi na to samo pytanie: jak zrobić dobre wino z Sangiovese. Vino Nobile jest bardziej strukturalne, mocniej dębowe i z wyższym alkoholem. Chianti Classico jest lżejsze, bardziej kwaśne i owocowe, nastawione na picie przy stole bez ceregieli.
Kiedy pijam jedno i drugie, wybieram zależnie od dania. Do makaronu z pomidorami i prostych dań z oliwą: Chianti. Do mięsa, grzybów, dojrzewających serów: Vino Nobile. Spór o to, które jest „lepsze", nie ma sensu. Jeśli smakuje ci, to jest dobre. Koniec.
Ile kosztuje dobra butelka Vino Nobile?
Dobre butelki zaczynają się od 60 zł. Wersje Riserva i selekcje od konkretnych producentów to zwykle 90–150 zł. Powyżej 200 zł wchodzisz w segment, gdzie płacisz za nazwisko winiarza i rocznik, nie za jakość w kieliszku.
Porównaj to z Brunello, gdzie sensowne wino zaczyna się od 150 zł, a dobre od 250 zł. Vino Nobile daje podobne doświadczenie za połowę ceny. Ceny w Polsce są orientacyjne i zmieniają się zależnie od rocznika i importera. Aktualne znajdziesz na kartach produktów w sklepie.
Czym różni się Vino Nobile od Montepulciano d'Abruzzo?
To dwa zupełnie różne wina, które dzielą słowo „Montepulciano". Vino Nobile di Montepulciano to wino z Toskanii zrobione ze szczepu Prugnolo Gentile, czyli lokalnego Sangiovese. Montepulciano d'Abruzzo to wino z Abruzzo zrobione ze szczepu Montepulciano, który nie ma nic wspólnego z toskańskim miasteczkiem.
Zamieszanie jest tak duże, że włoskie konsorcjum producentów od lat walczy o zmianę nazwy szczepu Montepulciano. Bezskutecznie. Jeśli widzisz butelkę „Montepulciano" bez „d'Abruzzo" i bez „Nobile", sprawdź region na kontretykiecie. To jedyny sposób, żeby wiedzieć, co pijesz.
Czy Vino Nobile nadaje się do starzenia?
Tak, ale nie każdy rocznik. Dobre roczniki (2016, 2019, 2021) spokojnie przetrwają 15 lat w piwnicy. Słabsze (2014, 2017) lepiej wypić w ciągu 5 lat od zakupu. Wersje Riserva mają zwykle większy potencjał niż podstawowe.
Warunki przechowywania są ważniejsze niż rocznik. Stała temperatura 12–14 stopni, wilgotność 70%, brak światła i wibracji. Jeśli nie masz piwnicy, nie kupuj na zapas. Vino Nobile z 2019 roku wypite w 2030 będzie lepsze niż to samo wino trzymane w szafce kuchennej przez pięć lat.
Jakie roczniki Vino Nobile warto kupować?
2019 i 2021 to najlepsze roczniki ostatniej dekady. 2020 jest dobry, ale bardziej dostępny od razu, bez potencjału na długie leżakowanie. 2016 to rocznik, który wciąż można znaleźć u niektórych producentów i warto po niego sięgnąć, jeśli cena nie przekracza 150 zł.
Unikałabym 2014 i 2017. Za dużo deszczu w okresie dojrzewania, wina są rozcieńczone i pozbawione struktury. Jeśli nie znasz rocznika, sprawdź, jak radzą sobie wina z danego roku, zanim kupisz butelkę.
Czy Vino Nobile to wino na co dzień czy na specjalne okazje?
Zależy od wersji. Podstawowe Vino Nobile za 60–80 zł jest winem na niedzielny obiad, na spotkanie z przyjaciółmi, na wieczór, kiedy chce się wypić coś lepszego niż zwykłe stołowe. Riserva za 120–150 zł to już wino na specjalne okazje, rocznice, urodziny, ważne kolacje.
Nie robiłabym z tego sztywnej reguły. Wino nie musi być skomplikowane. Naprawdę. Jeśli masz ochotę otworzyć Riservę w środę do prostego makaronu, otwórz. Wino jest do picia, nie do trzymania na półce dla gości, którzy nigdy nie przyjdą.
W naszej ofercie win włoskich znajdziesz butelki z Toskanii i innych regionów Włoch, które pokazują, jak różnorodne potrafi być wino z tego samego szczepu. Jeśli szukasz prezentu dla kogoś, kto lubi włoskie klimaty, zestaw z winem, kawą i oliwą z Puglii działa lepiej niż kolejna butelka Chianti.
Zdjęcie: Duc Tinh Ngo / Pexels
